I. Định Nghĩa
Giáo lý Phật giáo khẳng định rằng: Muốn thấu triệt một sự vật hiện
tượng nào, nhất thiết phải dùng phương pháp quán niệm. Không có quán niệm thì
không thể đánh giá được sự vật chân thật, khách quan được. Quán là dùng trí tuệ
để tư duy, soi rọi và phân tích đối tượng, để thấu triệt được bản chất sự vật.
Niệm được hiểu một cách đơn giản là nhớ nghĩ đến đối tượng để thực hiện một quá
trình quán sát, tư duy. Ở giai đoạn sơ khởi thì niệm là tiền đề cho quán. Nếu
không có niệm thì quán không thể xảy ra. Niệm còn có nghĩa là ký ức lưu giữ đối
tượng sau khi quán. Nếu đối tượng cho ta một kết quả tích cực, lợi ích cho việc
tu tập dẫn đến giác ngộ, thì ta dùng niệm để nhớ nghĩ mà hành trì. Trong giáo
lý Tứ Diệu Đế, Bốn đề mục quán niệm được Thế Tôn tuyên giảng ở phần Đạo Đế. Trước
hết, đây là một pháp môn tu tập quân bình về chỉ và quán.
